Çok ünlü bir falcıya gittiniz, kadının söyledikleri tamamen sizi anlatıyor. Aynı şekilde astroloji uzmanının söyledikleri de çıktı. Hele tarotçu tam 12’den tutturdu. Baktırdığınız fallar neden size hep uyuyor, düşündünüz mü?

Bunun psikolojideki adı Barnum ya da Forer Etkisi… Barnum Etkisi’ne göre; insanlar kendileri hakkında iyi bir şeyler duymaya olan kör edici ihtiyaçları nedeniyle herkese uyabilecek sözleri, kendilerine özgüymüş gibi algılıyor

İNSANLAR HERKESE UYABİLEN SÖZLERİ KENDİLERİNE SÖYLENMİŞ GİBİ ALGILIYORLAR

1948 yılında Psikolog Forer tüm bu “kişilik analizlerinin” nasıl tuttuğunu öğrencilerine göstermek için bir hepsini aynı sorulardan oluşan bir kişilik testine tabii tuttu. (Aslında öğrencilerine verdiği şey, bir gazetenin astroloji sütununda çıkan analizlerden başkası değildi. ) Ve bu soruların kendilerine ne kadar uyduğunu belirlemelerini istedi. Öğrenciler “Tamamen uyuyor 5, hiç uymuyor 0” arasında bir skalada not verdi. Ve çıkan sonuç: 4,26 idi…

Her bir analizde, şu 13 madde bulunuyordu:
1.Kendinizi eleştirmeye çok açıksınız.
2.Sizde, diğer insanların sizi sevmesine ve hayranlık duymasına yönelik yoğun bir ihtiyaç var.
3.Bazı kişilik zaaflarınız olsa da, genellikle onların üstesinden gelebiliyorsunuz.
4. Kendi avantajınıza çevirmediğiniz büyük bir kullanılmayan kapasiteye sahipsiniz.
5. Cinsel beklentileriniz, sizin için problemler doğuruyor.
6.  Bazı zamanlarda doğru şeyi yaptığınızdan ve doğru tercihte bulunduğunuzdan emin olamıyorsunuz.
7. Dışarıdan bakıldığında disiplinli ve öz kontrole sahipsiniz; ancak aslında endişeli ve güvensizsizsiniz.
8. Kendinizin bağımsız bir düşünür olduğunuzla övünüyorsunuz ve diğerlerinin açıklamalarını kanıtsız görüyorsunuz.
9. Her seferinde birazcık değişim olsun istiyorsunuz ve eğer kısıtlamalarla karşılaşırsanız rahatsız oluyorsunuz.
10. Kendinizi başkalarına açmanın çok da akıllıca olmadığını düşünüyorsunuz.
11. Bazı tutkularınız oldukça gerçek dışı.
12. Bazı zamanlar dışa dönük, cana yakın ve sosyalsiniz, diğer zamanlarda ise kapalı, ilgisiz ve içedönük.
13. Güvenliğiniz, hayatınızdaki temel amaçlarınızdan biri.
Aslında Forer öğrencilerine o gün astroloji sütununda çıkan bir analizi vermişti.

KENDİNİ ÖZEL HİSSETME İHTİYACI

Literatüre Barnum Etkisi olarak geçen teori aslında falların neden herkes için doğru olduğunu açıklıyor. Aynı zamanda Forer Etkisi olarak da bilinen çalışma bireylerin, özellikle kendileri için hazırlanmış gibi görünen ama aslında büyük çoğunluktaki insanlara uyacak kadar genel ve belirsiz kişilik betimlemelerine yüksek puan verme eğilimlerini anlatan bir gözlem. Kişiler övücü sözleri kendilerine özgüymüş gibi algılama eğilimindedir. Kendileri hakkında güzel şeyler duymaya, biricik olduklarını hissetmeye tutkundurlar.
Mesela size “Aslan burcu kadını olarak aldatılmaya asla tahammül edemezsiniz” dediklerinde, “Evet, hiç tahammülüm yoktur” diye düşünürsünüz. Aslında hangi insanın aldatılmaya tahammülü vardır ki! Çelişkili ifadeler kullanmak da bu etkiyi yaratır. “Sizi ilk tanıyan soğuk bir insan zanneder, aslında çok sıcakkanlısınız” gibi…